Başkan Şen, Türkiye narenciye sektöründe üretim artışıyla birlikte arz fazlası endişesi büyüyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tahminlerine göre, geçen yıl 4,7 milyon ton olan narenciye üretiminin bu yıl yüzde 55 artışla 7,3 milyon tona ulaşması bekleniyor. Ancak Türkiye'de yıllık narenciye üretiminin normal şartlarda 4,7 ila 5,5 milyon ton arasında değişmesi, beklenen üretim miktarının piyasada ciddi bir baskı oluşturabileceğine işaret ediyor.
Mersin Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Münir Şen, sektörde yaşanan sorunlara dikkat çekerek arz fazlasının yalnızca üretim boyutuyla değerlendirilmemesi gerektiğini, ihracat ve iç tüketimi de kapsayan bütüncül politikaların hayata geçirilmesinin önem taşıdığını ifade etti.
Mersin üretim ve ihracatta ilk sıralarda
Mersin'in Türkiye narenciye üretiminde önemli bir paya sahip olduğunu belirten Şen, TÜİK verilerine göre 2025 yılında Türkiye'de üretilen 4,7 milyon ton narenciyenin yüzde 22'sinin Mersin'de üretildiğini kaydetti. Mersin'in aynı zamanda Türkiye'nin narenciye ihracatında ilk sırada yer aldığını belirten Şen, sektörün hem bölge hem de ülke ekonomisi açısından stratejik önem taşıdığını vurguladı.
BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine de değinen Şen, Türkiye'nin dünya narenciye üretiminde 7'nci, Avrupa'da ise 2'nci sırada bulunduğunu, miktar bazında narenciye ihracatında dünya genelinde 3'üncü konumda olduğunu bildirdi.
Üretici maliyetin altında satış yapıyor
Üretimdeki artışın piyasada arz fazlası oluşturduğunu belirten Şen, birçok üreticinin ürününü hâlâ dalında beklettiğini, satış yapabilenlerin ise çoğu zaman maliyetlerinin altında fiyatlarla ürünlerini elden çıkarmak zorunda kaldığını dile getirdi.
Ürün fiyatlarının düşük olmasına karşın paketleme, işçilik, navlun ve sigorta gibi ara maliyetlerin yüksek seyretmesinin ihracatı da zorlaştırdığını belirten Şen, üretici ve ihracatçının aynı anda maliyet baskısıyla karşı karşıya kaldığına dikkat çekti.
Üreticiye kredi ve girdi desteği çağrısı
Yeni üretim sezonunun hazırlıklarının 2-3 ay içinde başlayacağını hatırlatan Şen, üreticilerin üretimde kalabilmesi için özellikle temel tarımsal girdi maliyetlerine yönelik desteklerin artırılması gerektiğini ifade etti.
Bu kapsamda tarımsal kredi borçlarının ertelenmesi, sübvansiyonlu kredi limitlerinin yükseltilmesi ve kredi vadelerinin uzatılması önerisinde bulunan Şen, söz konusu adımların üreticilere finansman açısından rahatlama sağlayacağını belirtti.
Narenciye ihracatı için güvenli koridor önerisi
Narenciye ihracatında Rusya ve Ukrayna'nın önemli pazarlar arasında bulunduğunu kaydeden Şen, iki ülke arasındaki savaşın deniz taşımacılığında ciddi sorunlara yol açtığını, karayolu taşımacılığındaki yüksek navlun ücretlerinin de Türk ihracatçısının rekabet gücünü zayıflattığını söyledi.
Şen, geçmişte uygulanan Tahıl Koridoru modeline benzer şekilde, yaş meyve ve sebze ihracatını kolaylaştıracak alternatif güzergâhları kapsayan güvenli bir "Yaş Meyve-Sebze Koridoru" oluşturulmasını önerdi.
İhracatçıların rekabet gücünün korunması için Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kapsamında destek sağlanması ve navlun teşviklerinin devreye alınması gerektiğini belirten Şen, bu desteklerin dış pazarlardaki konumun korunmasına katkı sağlayacağını ifade etti.
İç tüketimi artırmak için okullara narenciye önerisi
Arz fazlasının giderilmesinde ihracat kadar iç tüketimin artırılmasının da önemli olduğunu vurgulayan Şen, Millî Eğitim, Sağlık ve Tarım ve Orman bakanlıklarının iş birliğiyle tüketimi teşvik edecek kampanya ve eğitim çalışmalarının başlatılmasını istedi.
Yaklaşık 17 milyon öğrencinin bulunduğu eğitim sisteminde okullarda narenciye ve taze sıkılmış narenciye suyu tüketiminin teşvik edilmesini öneren Şen, bu ürünlerin öğrencilere dağıtılmasının hem sağlıklı beslenmeye hem de iç piyasadaki talebin artırılmasına katkı sağlayacağını kaydetti.
Kamu kurumları alıcı olarak devreye girmeli
Şen'in çözüm önerileri arasında kamunun narenciye alımlarında daha etkin rol üstlenmesi de yer aldı. Devletin kamu kurumları aracılığıyla narenciye satın alabileceğini belirten Şen, alınacak ürünlerin özellikle narenciye üretiminin sınırlı olduğu ve bu ürünlere erişimin güçleştiği illerdeki dar gelirli ailelere dağıtılabileceğini ifade etti.
Bu uygulamada Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda valilikler, kaymakamlıklar ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının etkin rol üstlenebileceğini belirten Şen, Türk Silahlı Kuvvetleri, hastaneler, kamu kurumları ve toplu tüketim alanlarında yerli narenciye ürünlerine öncelik verilmesini de önerdi.
"Üreticiyi üretimden koparmamalıyız"
Narenciyenin milli servet olduğunu vurgulayan Münir Şen, üreticilerin korunması, ihracat pazarlarının kaybedilmemesi ve yeni pazarlara açılınması gerektiğini belirtti.
Şen, çocuklar ve gençler başta olmak üzere toplumun sağlıklı ve bilinçli tüketime yönlendirilmesinin önemine işaret ederek, devletin üretimden nihai tüketime kadar tüm narenciye değer zincirinin sağlıklı işlemesini sağlayacak talepleri dikkate almasını beklediklerini ifade etti.