TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Mersin Şubesi Başkanı Hüseyin Erkan, 17 Ağustos Marmara Depremi’nin 27. yıl dönümünde yaptığı açıklamada, Türkiye’nin deprem riskine karşı en büyük sorunlarından birinin yapı stokunun tamamının bilinmemesi olduğunu vurguladı.
17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nin 27. yıl dönümünde yaşamını yitirenleri anan İMO Mersin Şube Başkanı Hüseyin Erkan, Türkiye’nin aradan geçen 27 yıla rağmen deprem gerçeğiyle ilgili temel sorunlarını çözemediğini belirtti.
Erkan, Marmara Depremi’nin yalnızca büyük bir afet olmadığını, aynı zamanda Türkiye’nin yapı üretimi ve kentleşme anlayışındaki sorunları ortaya koyan önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti.
Açıklamada, Bingöl, Van, Elazığ, İzmir ve 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin de Türkiye’nin deprem tehlikesinin yanı sıra kırılgan yapı stokunu gözler önüne serdiği belirtildi.
“Riskli yapıların hangileri olduğunu biliyor muyuz?”
İMO’nun açıklamasında en kritik sorunun, Türkiye’de riskli yapıların bulunduğunun bilinmesine rağmen hangi yapıların riskli olduğunun bütünlüklü biçimde tespit edilememesi olduğu vurgulandı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre Türkiye genelinde yaklaşık 36 milyon bağımsız bölüm bulunduğu, bunların yaklaşık 6 milyonunun risk altında olduğu ve 2 milyon bağımsız bölümün acil olarak dönüştürülmesi gerektiği ifade edildi.
Kentsel Dönüşüm Başkanlığı’nın 2025 yılı verilerine göre ise 2025 yılında 30 bin 7 yapı için riskli yapı tespiti yapıldı. Bu yapılarda toplam 194 bin 381 bağımsız bölüm bulunurken, aynı yıl 11 bin 940 riskli yapı yıkıldı.
2012-2025 döneminde ise 319 bin 551 binada riskli yapı tespiti gerçekleştirildi. Bu binalardaki 1 milyon 272 bin 863 bağımsız bölüm riskli olarak belirlenirken, 291 bin 144 binanın yıkımı gerçekleştirildi ve 1 milyon 88 bin 165 bağımsız bölüm yıkım kapsamına girdi.
İMO, mevcut rakamların, Türkiye’nin riskli yapı stokunu dönüştürmede yeterli mesafe alamadığını ortaya koyduğunu belirtti.
“Türkiye’nin bütün yapı stokunun envanteri çıkarılmalı”
İnşaat Mühendisleri Odası, Türkiye’nin yalnızca tespit edilen riskli yapılara ilişkin kayıt tutmasının yeterli olmadığını belirterek, ülke genelindeki tüm yapı stokunu kapsayan bilimsel, güncel, şeffaf ve sürekli yenilenen bir envanter oluşturulması çağrısında bulundu.
Açıklamada, 17 Ağustos 1999 sonrasında hazırlanan Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Planı’nda yapı stoku envanterinin 2017 yılına kadar tamamlanmasının öngörüldüğü, ancak bugün hâlâ kamuoyuna açık ve bütüncül bir yapı envanterinin bulunmadığı kaydedildi.
“Yapının yaşı kadar geçmişi de önemli”
Yapı güvenliğinin yalnızca binanın yapım yılına bakılarak değerlendirilemeyeceğine dikkat çekilen açıklamada; kolon ve kirişlere müdahale edilmesi, zemin kat duvarlarının kaldırılması, kaçak kat ve eklentiler yapılması ile kullanım amacının değiştirilmesi gibi uygulamaların yapı güvenliğini ciddi biçimde etkileyebileceği belirtildi.
İMO, yapıların kullanım sürecinde düzenli ve sistematik teknik kontrollerden geçirilmesini istedi.
Yeni binalar için de uyarı
6 Şubat depremlerinde yeni sayılabilecek bazı binaların da yıkılmasının yapı üretim ve denetim süreçlerinin yeniden ele alınmasını zorunlu hale getirdiği belirtilen açıklamada, güvenli yapı üretiminin zemin araştırmasından projelendirmeye, malzeme kalitesinden uygulamaya ve yapı denetimine kadar bütünlüklü bir mühendislik süreci olduğu vurgulandı.
İMO, yapı denetiminin ticari bir faaliyet olmaktan çıkarılarak kamu hizmeti anlayışıyla yürütülmesi, şantiye şefliğinin etkin uygulanması ve yapı üretiminin tüm aşamalarının kamusal denetim altında tutulması gerektiğini ifade etti.
İMO’dan 7 maddelik çağrı
İnşaat Mühendisleri Odası, deprem riskinin azaltılması için şu adımların atılmasını istedi:
- Türkiye’nin tamamını kapsayan güncel, bilimsel, şeffaf ve kamuya açık yapı envanteri oluşturulması,
- Ulusal Yapı Stoku Bilgi Sistemi kurulması,
- Riskli yapıların risk düzeyine göre önceliklendirilerek dönüştürülmesi,
- Dar gelirli yurttaşları koruyacak yeterli kamu kaynaklarının sağlanması,
- Kentsel dönüşümün rant odaklı uygulamalardan çıkarılarak risk odaklı ve kent ölçeğinde yürütülmesi,
- Binaların kullanım sürecinde periyodik yapı kontrolünün yasal ve kurumsal hale getirilmesi,
- Yeni yapıların proje, uygulama, şantiye şefliği ve yapı denetimi süreçlerinde mühendislik hizmetlerinin eksiksiz verilmesi.
İMO Mersin Şube Başkanı Hüseyin Erkan, 17 Ağustos 1999’da yaşamını yitirenleri anmanın en anlamlı yolunun, aynı acıların yeniden yaşanmaması için vakit kaybetmeden harekete geçmek olduğunu vurguladı.
